I.Giriş:

05.12.2008 tarih ve 27075 sayılı R. G. de yayımlanan 5812 sayılı “Kamu İhale Kanunu ile Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile 4734 ve 4735 sayılı Kanunlarda geniş kapsamlı değişiklikler yapılmıştır. Böylece 2002 yılında 4761 sayılı ve 2003 yılında 4964 sayılı kanunlarla yapılan değişikliklerden sonra 4734 sayılı Kamu İhale Kanununda ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda üçüncü kez önemli ve kapsamlı değişiklikler gerçekleştirilmiştir. 5812 sayılı değişiklik kanunu 36. maddeden oluşmaktadır. 4734 sayılı kanunun 70 maddeden ve 4735 sayılı Kanunun 41 maddeden oluştuğu hatırlanırsa değişikliğin ne kadar kapsamlı ve geniş olduğu anlaşılabilir.

5812 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerin amacı ya da gerekçesi üç başlık altında toplanabilir: Birincisi ihale mevzuatının Avrupa Birliği kriterlerine ve direktiflerine uyum düzeyini yükseltmek. İkincisi ihalelere yönelik başvurulara ilişkin incelemelerin kısa süre içerisinde sonuçlandırılmasını mümkün kılarak ihale sürecinin hızlandırılmasını sağlamak. Üçüncüsü ise uygulamada yaşanan bazı sorunlara çözüm getirmek.

5812 sayılı kanunun 17. maddesi ile 4734 sayılı kanunun 47. maddesi madde başlığıyla birlikte değiştirilmiş, değişiklikten önce “İhale sonucunun ilanı” olan madde başlığı değişiklikten sonra “Sonuç bildirimi” şeklini almıştır. Bu çalışmanın konusunu 5812 sayılı kanun ile 4734 sayılı Kanunun 47. maddesinde yapılan değişiklikler oluşturmaktadır.

II. Kamu İhale Kurumuna Bildirilmesi Gereken İhale Sonuçları:

Maddenin değişmeden önceki halinde mal ve hizmet alımları için ayrı, yapım işleri için ayrı olarak belirlenmiş sözleşme limitlerini aşan ihalelere ilişkin sonuçların, sözleşmenin taraflarca imzalandığı tarihi takip eden 15 gün içerisinde Resmi Gazete yayımlanarak ilan edilmesi gerekiyordu.

Maddenin değişiklik gerekçesinde bu duruma ilişkin şu değerlendirme yapılmıştır: “Belirtilen parasal tutarların altında kalan ihaleler ile istisna ve doğrudan temin kapsamında yapılan alımlar için böyle bir zorunluluk öngörülmemiştir. Bu durum, ortaya çıkan parasal büyüklüklerin tespit edilememesine, ayrıntılı istatistiki verilerin oluşturulamamasına ve yayımlanamamasına neden olmaktadır.”

Getirilen yeni düzenleme ile mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ihale sonuçlarının ilan edilmesi için belirlenen parasal limitler kaldırılmıştır. Yeni durumda sözleşme bedeli ne olursa olsun Kanun kapsamına giren idarelerin mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin sonuçları en geç 15 gün içerisinde Kamu İhale Kurumuna bildirilecek. Burada bir hususu vurgulamakta fayda var. Kanun kapsamındaki idareler, Kanun kapsamında olmayan ihalelere ilişkin sonuçları da Kuruma bildirmeleri gerekir. Zira madde metninde sadece Kanun kapsamına giren ihalelere ilişkin sonuçların bildirileceği yönünde bir sınırlama getirilmemiştir. Yani Kanun kapsamındaki idarelerin, Kanun kapsamında olsun ya da olmasın her türlü mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin sonuçların bildirilmesi istenilmiştir. 4734 sayılı Kanunun 2. maddesinde hangi idarelerin Kanun kapsamında olduğu, 3. maddesinde ise hangi mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin Kanundan istisna tutulduğu düzenlenmiştir. İşte Kanun kapsamında yer aldığı 2. maddede belirtilen idareler, hem Kanun kapsamına giren ihalelere ilişkin sonuçları hem de Kanunun 3. maddesiyle Kanundan istisna tutulmuş ihalelere ilişkin sonuçları Kuruma bildirecekler.

Madde gerekçesinde yukarıda belirtilen hususlarla ilgili olarak şu değerlendirme yapılmıştır: “…Avrupa Birliği ile yapılan çalışma ve değerlendirmelerde de kullanılmak üzere istatistiki verilerin AB istatistikleri ile uyumlaştırılması ve parasal büyüklüklerin takip edilebilmesi amacıyla Kanun kapsamındaki idarelerin gerçekleştirdikleri tüm alımlara ilişkin sonuç bilgilerinin, alımların Kanunda sayılan ihale usullerine göre yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, Kuruma gönderilmesi ve bunlardan ihale usullerine göre yapılanların her hangi bir limit olmaksızın Kurum tarafından Kamu İhale Bülteninde elektronik ortamda yayımlanması sağlanmaktadır.”

III. Bildirimden İstisna Tutulan İhale Sonuçları:

Maddede yapılan değişiklikle 4734 sayılı Kanunun 42. maddesine göre Kuruma gönderilen ihale sonuçları bildirimden istisna tutulmuştur. 5812 sayılı Kanun ile 42. madde yapılan değişiklik sonucunda idareler, sözleşmenin imzalanacağı tarihte, ihale sonuç bilgilerini Kuruma göndermek suretiyle ihale üzerinde bırakılan isteklinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığını teyit edeceklerdir. Yani ihale sonuç bilgileri, sözleşme imzalanmadan önce zaten Kuruma bildirilmek zorunda. Bu nedenle 42. madde hükmüne göre ihale sonuç bilgileri Kuruma gönderilmişse 47. maddeye göre ikinci kez gönderilmesi gereksiz olacağından kanun koyucu 42. maddeye göre Kuruma bildirilen ihale sonuçlarını istisna tutmuştur.

IV. İhale Sonuçlarının Bildirim Süresi :

Maddede geçen 15 günlük bildirim süresinin ne zaman başladığı belirtilmemiştir. Kanun kapsamındaki mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için 15 günlük sürenin ne zaman başlayacağı konusunda her hangi bir tereddüt bulunmadığı kanaatindeyiz. Zira yukarıda da açıklandığı üzere Kanun kapsamındaki ihalelerin sonuç bilgileri 42. maddeye göre sözleşme imzalanmadan önce -ihale üzerinde bırakılan isteklinin yasaklılık teyidinin yapılması sırasında- Kuruma bildirilecektir. İhale sonuç bilgileri Kuruma bu şekilde gönderilenler bildirimden istisna tutulduğu için doğal olarak 15 günlük süre de bu ihaleler bakımından uygulan(a)mayacak bir süredir. Ancak Kanun kapsamındaki idarelerin Kanun kapsamında olmayan ihalelerine ilişkin sonuç bildirimlerinde 15 günlük sürenin ne zaman başlayacağı açık değildir. Maddenin değişmeden önceki halinde ilan için belirlenen 15 günlük süre sözleşmenin taraflarca imzalandığı tarihten itibaren başlıyordu. 15 günlük sürenin başlangıcının maddenin değişmeden önceki şeklinde düzenlendiği gibi anlaşılması gerektiği kanaatindeyiz. Yani Kanun kapsamındaki idarelerin kanun kapsamında olmayan ihalelerine ilişkin sonuç bildirimlerinin sözleşmenin taraflarca imzalanmasını takip eden 15 gün içerisine Kuruma bildirilmesi gerekir.

V. İhale Sonuçlarının Yayımlanması:

Kamu İhale Kurumu kendisine bildirilen ihale sonuçlarından Kanun kapsamına girenleri Kamu İhale Bülteni’nde yayımlayarak kamuoyuna duyuracaktır. Bu durumda, Kanun kapsamına girmeyen -kanunun 3. maddesiyle istisna olduğu belirtilen- ihalelerin sonuç bildirimleri ise kamuoyuyla paylaşılmayacak ancak bu ihalelere ilişkin bilgiler Kurum’da muhafaza edilecektir.

Değişiklikten önceki madde metninde ihale sonucuna ilişkin ilanın Resmi Gazete’de yayımlanacağı ifade edilse de 4734 sayılı Kanunun Ek 1’nci maddesinde yer alan “Bu Kanunun 47 nci maddesinde geçen Resmî Gazetede yayım zorunluluğuna ilişkin hükümlerden, Kanunun 53'üncü maddesinde öngörülen Kamu İhale Bülteninde yayım zorunluluğu anlaşılır” hükmü gereğince söz konusu ihale sonuçları Kamu İhale Kurumu tarafından yayımlanan Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanmaktaydı. Ayrıca Yönetmelik hükümlerinde de ihale sonuçlarının Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanmak suretiyle ilan edileceği düzenlenmişti. Yapılan değişiklikle ihale sonuçlarının Kurum tarafından Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanacağı ifade edilmek suretiyle hem Kanun hükümlerinin daha kolay anlaşılması sağlanmış hem de kanun ile yönetmelikler arasındaki uyum artırılmıştır.

Kurumun kendisine bildirilen ihale sonuçlarını hangi sürede Kamu İhale Bülteni’nde yayımlayarak kamuoyuna duyuracağı hususu Kanunda belirtilmemiştir. Bu husus Kurum tarafından yayımlanacak yönetmeliklerde düzenlenecektir.

Maddenin değişmeden önceki halinde ihale sonuçlarının ilanında hangi hususlara yer verileceği ayrıntılı olarak düzenlenmişti. Değişiklikle birlikte ilanda yer verilecek hususlar madde metninden çıkartılmıştır. Yeni durumda ihale sonuçlarının bildiriminde hangi bilgilere yer verileceği Kurum tarafından belirlenecektir. Bu hususların da Kurum tarafından yayımlanacak yönetmeliklerde düzenlemesi gerekecektir.

VI. İhale Sonuçlarının Çeşitli Yayın Araçlarıyla İlanı:

Değişiklikten önce maddenin son fıkrasında yer alan hüküm, isteyen idarelerin ihale sonuçlarını yurt içinde ve yurt dışında çeşitli yayın organlarında ayrıca ilan edebilmelerine imkan sağlıyordu. Maddenin yeni halinde bu durumu düzenleyen son fıkra madde metninden çıkartılmıştır.

Maddenin Meclis Genel Kurulunda görüşülmesi sırasında muhalefet milletvekilleri son fıkranın madde metninden çıkartılmasına karşı çıkmışlardır. Söz konusu milletvekillerinin maddenin son fıkrasının kaldırılmasına muhalefet etmelerinin birinci gerekçesi, yapılan değişiklikle yerel basının ilan gelirlerinin azalması nedeniyle mali yönden zayıflayacağı kaygısı olmuştur. İkinci gerekçeyi ise ihale sonuçlarının sadece Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanmasının saydamlık ve kamuoyu denetimi ilkelerini zedeleyeceğine yönelik kaygılar oluşturmuştur. İhale sonuçlarına ilişkin ilanların sadece Kamu İhale Bülteni’nde yayımlanmasının ihaleleri takip etmeyi zorlaştıracağı, ihaleleri kamuoyu denetiminden uzaklaştıracağı, ihale sonuçlarının yerel gazetelerde yayımlanması ile kamuoyu denetimi ve saydamlığın daha iyi sağlanacağı savunulmuştur. Muhalefet milletvekillerince -belirtilen gerekçelerle- ihale sonuçlarının eskiden olduğu gibi idareler tarafından yurt içinde ve yurt dışında çıkan başka gazeteler veya yayın araçları ile ilan edilebilmelerine imkan tanıyan değişiklik önergeleri verilmiş ancak bu önergeler kabul edilmemiştir.(1)

Söz konusu fıkranın kaldırılmış olması isteyen idarelerin ihale sonuçlarını çeşitli yayın araçlarında ayrıca ilan etmelerine engel teşkil etmediği kanaatindeyiz. Zira kanunda ihale sonuçlarının idarelerce ayrıca ilan edebilmelerine yönelik bir yasak ya da sınırlama getirilmemiştir. Kanunun 5. maddesinde düzenlenen “saydamlık” ve “kamuoyu denetimi” ilkeleri idarelerin ihale sonuçlarını ayrıca ilan edebilmeleri için yeterli bir dayanak oluşturmaktadır. İhale sonuçlarının kamuoyuna duyurulmasına yönelik olarak, yurt içinde ve yurt dışındaki yayın organlarında yapılacak bu tür ilanların ihalelerin saydamlığına ve kamuoyu denetimine katkı sağlayacağı tartışmasızdır.

VII. 47. Madde Yapılan Değişikliklerin Yürürlük Tarihi:

4734 sayılı Kanunun 47. maddesindeki değişiklikler 5812 sayılı Kanunun 17. maddesi ile gerçekleştirilmiştir. 5812 sayılı Kanunun 35. maddesinde Kanunun yürürlüğe gireceği tarihler düzenlenmiştir. Maddenin (c) bendine göre de Kanunun 17. maddesi yayım tarihinden doksan gün sonra yürürlüğe girecektir. 5812 sayılı Kanun Resmi Gazete’de 5 Aralık 2008 tarihinde yayımlandığı için 17. madde, 7 Mart 2008 tarihinde yürürlüğe girecektir.

(1) 19.11.2008 tarihli Meclis Genel Kurul Tutanağı, s. 28-30

YARARLANILAN KAYNAKLAR

1) Kamu İhale Kanunu ile Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Tasarısı ve Gerekçesi,

2) Avrupa Birliği Uyum ile Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonları’nın Tasarıya İlişkin Raporları,

3) 19.11.2008 tarihli Meclis Genel Kurul Tutanağı,

4) Yaşar GÖK; Açıklamalı Kamu İhale Kanunu, İlksan Matbaası, Ankara, Kasım 2004,